مرجع مواد شیمیایی ایران
ایمنی در آزمایشگاه

نکات کلی ایمنی مربوط به کار در آزمایشگاه های شیمی آلی (۲)


نگهداری مواد شیمیایی

مواد شیمیایی هرگز نباید روی میزها یا زیر هود انباشته شوند، بلکه باید همواره به جای خود به روی قفسه هایی محکم بازگردانده شوند؛ مواد شیمیایی ناسازگار باید از هم جدا شوند. ظروف سنگین و بطری های حاوی مواد خطرناک باید هر چه سریع تر به انبار اصلی مطمئن خود که در آنجا نکات ایمنی نگهداری رعایت می شود، بازگردانده شوند.

مقررات جدی در مورد مقدار حلال هایی که می توان در یک آزمایشگاه خاص نگاه داشت نیز موجود است؛ به علاوه، این حلال ها باید در اتاقک ضدآتش فولادی گذاشته شوند و از در اتاقک ها بخار نشت نکند ضمناً به منظور ایمنی بیشتر حلال های آتشگیر و سمی فضای خاص مجهزی برای برداشتن حلال تخصیص داده شود.

هر بطری که لازم باشد تا فاصله کوتاهی حمل شود، چه حاوی مواد شیمیایی خطرناک باشد چه بی خطر، باید زیر و گردن آن گرفته شود و هرگز تنها یکی از این دو نقطه گرفته نشود. به منظور حمل به مسافت های طولانی تر، باید از وسیله خاصی که به این منظور فراهم شده است استفاده شود.

هود باید از مواد شیمیایی اضافی و وسایل بی استفاده خالی شود. اگر لازم باشد مقادیری از مواد شیمیایی ضروری که کراراً به کار برده می شوند، در زیر هود انبار شوند، باید تعیین شود که به چه منظور کنار گذاشته شده اند و به درستی قفسه بندی شوند. مواد شیمیایی سرطان زایی که کاربرد آن ها مجاز است، همیشه در انبار اصلی در قفسه هایی مخصوص و آب بندی شده نگهداری شوند؛ برای استفاده از آن ها باید از سرپرست آزمایشگاه اجازه گرفت.

کلیه ظروف (بطری، آمپول، شیشه نمونه و غیره) مواد شیمیایی خریداری شده در بازار دارای برچسبی هستند که محتوای هر کدام را معلوم می کند و علامت خطر،  همراه با خلاصه ای از خطرهای ممکن و ایمنی مربوط به محتوای آن نیز آمده است. جداولی که در آن ها این علایم به طور خلاصه معنی شده باشند، باید در آزمایشگاه در معرض دید باشند.

ایمنی در آزمایشگاه

هنگامی که مواد شیمیایی به ظرف دیگری منتقل می شود، همان علامت خطر باید روی ظرف جدید چسبانده شود. در مورد ظروفی که برچسب هایشان گم شده است،  محتوای آن ها باید به درستی شناسایی و مجدداً برچسب زده شوند؛ در صورتی که هرگونه تردیدی وجود داشته باشد، آن ماده باید به دلیل ایمنی دور ریخته شود. از آنجا که برچسب های با چسب انگمی اغلب خشک شده و می افتند، بد نیست آن ها با نوار چسب شفاف محکم تر شوند. چون بسیاری از مواد شیمیایی به مرور زمان خراب می شوند، بهتر است تاریخ خریداری بطری روی برچسب آن نوشته شود.

شیشه آلات

شیشه آلات باید پیش از استفاده به دقت بررسی شوند و هر کدام که شکسته، لب پریده، ترک دار یا کثیف است حذف شود. ترک های ریز در شیشه آلات به ویژه هنگام استفاده در سیستم های تحت خلا خطرناک اند.

بسیاری از کارهای دستی ساده با شیشه آلات نظیر بریدن میله و لوله شیشه ای، وسیله شیشه ای درست کردن، وارد کردن لوله شیشه ای یا دماسنج به چوب پنبه یا درپوش لاستیکی یا خارج کردن درهای محکم بطری ها، می تواند به بریدگی های جدی منجر گردد. باید دقت شود تا به شیوه ای صحیح انجام گیرد. تمامی وسایل و شیشه آلات تمیز که مورد استفاده نیستند باید جمع آوری شوند و روی میزهای کار انباشته نشوند.

ایمنی در آزمایشگاه

دور ریختن زباله

یکی از مهم ترین جنبه های دشوار مدیریت و کار آزمایشگاهی این کار است. مواد دور ریختنی هرگز نباید در آزمایشگاه انباشته شوند، باید آن ها به طور منظم از محوطه آزمایشگاه در ظروف جمع آوری و خارج گردند و به نحوی مناسب دور ریخته شوند. باید سطل های جداگانه دردار برای شیشه آلات شکسته و مواد آتشگیر مانند کاغذ و پارچه که برای خشک کردن مایعات آتش زا به کار رفته اند، وجود داشته باشد.

زباله های جامد بی ضرر باید در سطل ریخته شوند، در حالی که جامدات سمی باید در کیسه های پلاستیکی بسته بندی و در سطل جداگانه ای گذاشته شوند؛ به هر دو سطل باید به دقت برچسب زده شود. حلال های زاید در ظروف مناسب ریخته و با دقت برچسب زده شوند، ولی در مخلوط کردن حلال ها باید احتیاط کرد. حلال های هالوژن دار به ویژه باید دور از سایر حلال ها نگهداری شوند.

اغلب مجتمع های بزرگ آزمایشگاهی طوری سازماندهی شده اند که مواد زایدشان به طریقی مناسب دور ریخته می شود؛ به عنوان مثال، آن ها امکان سوزاندن مقادیری از مواد آلی آتشگیر را دارند. ولی مؤسسات کوچک تر برای این امر باید با مراکز تخصصی قرارداد ببندند. مسئله دور ریختن مقادیر کمی از مواد شیمیایی سمی و خطرناک زاید را کارکنان هر آزمایشگاه می توانند با ابتکار خود حل کنند.

رهنمودهایی درباره روش های مناسب دور ریختن، مثلاً در فهرست های مواد شیمیایی خالص آلدریچ به طور کامل نوشته شده است. مقررات محلی در ارتباط با ریختن زباله های شیمیایی در فاضلاب عمومی بسیار سختگیرانه است: تحت هیچ عنوانی زباله هایی که روی آن ها کار نشده است و حلال های آلی نامحلول در آب نباید به داخل ظرفشویی ریخته شوند.

کار پس از ساعات اداری

هیچ کس نباید در آزمایشگاه تنها کار کند. آزمایش هایی که در شب نیز باید جریان داشته باشند، بهتر است در اتاق ویژه کار شب انجام شوند. در غیر این صورت احتیاط هایی باید رعایت شوند و به صورت واضح روی دستگاه برچسبی زده شود که نوع واکنش و خطرهای احتمالی روی آن نوشته شده باشد.

راهنماییها باید آن قدر واضح باشند که یک فرد ناشی نیز بتواند آزمایش را در صورت اضطرار قطع کند و برچسب لطفاً دست نزنید، باید کنار هر دستگاهی که قرار است باز یا روشن باشد (مثل آب و برق) گذاشته شود. در اینجا نیز هر مؤسسه آیین نامه های خاص خود را در مورد آزمایش های پس از ساعات کار و شبانه منتشر می کند که باید اکیداً رعایت شوند.

ایمنی در آزمایشگاه

ایمنی در آزمایشگاه

اقدام در مقابل حادثه

هر شخصی که در آزمایشگاه کار می کند باید بداند که در خروجی و راه های خروج اضطراری کجا هستند و آیا به سهولت به آن ها دسترسی دارد؟ تمامی کارکنان باید محل کپسول های آتش نشانی، پتوهای ضد آتش و دوش های اضطراری و روش استفاده از آن ها را بدانند. این گونه تجهیزات باید از جانب کارشناسان مرتب بازبینی شوند. کارکنان در ضمن باید از محل کمک های اولیه و نزدیک ترین تلفن باخبر باشند تا در مواقع ضروری از آن ها استفاده کنند؛ شماره تلفن گروه های پزشکی، بیمارستان ها و ماموران آتش نشانی باید کاملاً در معرض دید باشند.

کپسول آتش نشانی

علاوه بر نکات کلی فوق، موسسات صنعتی و پژوهشی و آموزشی به صورت جداگانه آیین نامه هایی درباره تجهیزات خاص خود تنظیم می کنند؛ هر یک از کارکنان باید کاملاً با این آیین نامه ها آشنا باشند.

 

مرجع مواد شیمیایی ایران

نوشته شده در: