مرجع مواد شیمیایی ایران
منو اتیلن گلیکول

منو اتیلن گلیکول


مونو اتیلن گلیکول مایعی نمگیر با ویسکوزیته کم، خنثی، بی رنگ و روشن با بوی مشخصه ضعیف و مزه شیرین می باشد. مونو اتیلن گلیکول به هر نسبتی با آب قابل امتزاج است. مخلوطی از آن با آب در حجم های مساوی تا حداکثر ۳۵- درجه سانتی گراد روشن باقی می ماند. مونو اتیلن گلیکول با الکل های سبک مثل متانول، اتانول، پروپانول ها و الکل های چهار و نیز پنج کربنه امتزاج پذیر است.

همینطور با:

الف) منو متیل گلیکول، دی متیل گلیکول، تری متیل گلیکول، پلی متیل گلیکول

ب) منو اتیلن گلیکول، دی اتیل گلیکول، تری اتیل گلیکول، پلی اتیل گلیکول

ج) منو بوتیل گلیکول، دی بوتیل گلیکول، تری بوتیل گلیکول، پلی بوتیل گلیکول

استون، سیکلوهگزانون، حلال E13 و دیگر مخلوط های حلال که دارای استرهای سبک و تقریبا %۲۰ الکل های سبک می باشند، امتزاج پذیری با دی اتیل اتر محدود است.

مونو اتیلن گلیکول در هیدروکربن های آلیفاتیک و آروماتیک(دکالین، بنزن، تولوئن، زایلن و تترالین)، هیدروکربن های کلردار(متیلن کلرید، اتیلن کلرید، کربن تترا کلرید) و روغن تربانتین غیر محلول است.

برخلاف دی و تری اتیلن گلیکول، منو اتیلن گلیکول در استاتهایی مانند متیل، اتیل، بوتیل و آمیل استات، همچنین در استاتهای متیل، اتیل و بوتیل گلیکول غیر محلول است. با توجه به ویسکوزیته و نمگیری مونو اتیلن گلیکول به گلیسیرین شباهت دارد، اما دمای انجماد آب را بیشتر از گلیسیرین پایین می آورد، از این رو آنها را به عنوان یک عامل ضد یخ مصرف می کنند.

قدرت حلال

روغنهای چرب، سلولز استر، لاستیک کلره و مواد مشابه در مونو اتیلن گلیکول غیر محلول می باشند. مونو اتیلن گلیکول با نرم کننده های معمول و پارافینها امتزاج ناپذیر است. مونو اتیلن گلیکول بسیاری از رنگینه ها و بسیاری از محصولات طبیعی مانند ژلاتین، دکسترین و تا حدودی کازئین را در خود حل می کند.

مونو اتیلن گلیکول عاری از آب، فلزات و لاستیک را نمی خورد.

موارد کاربرد مونو اتیلن گلیکول

الف- گلیژن (اتیلن گلیکول صنعتی)

گلیژن با قواعد مورد قبول برای مواد سرمازا (مبرد) مطابقت دارد. آن را به عنوان ماده اصلی برای ضد یخهای آب خنک کننده موتور اتومبیل به کار می برند و آن %۲۰ بیشتر از ضد یخ پایه گلیسرینی موثر است. بخاطر قابلیت آن در پایین آوردن نقطه ذوب، گلیژن از شکسته شدن امولسیونها در اثر یخ زدن جلوگیری می کند. در تولید مایع های مخصوص برای کلیدهای انبساطی خودکار که در دستگاهها به کار می روند، مصرف می شود.

در صنعت تولید رزین گلیژن برای تولید محصولات نرم تر و قابل حل تر از گلیسرول استرها مصرف می شوند. در استری کردن رزینهای کوپال مذاب گلیژن به عنوان یک عامل استری کردن بهتر از کلیسیرین است، زیرا رزینهای خنثی تشکیل می شوند.

گلیژن به عنوان یک حلال متقابل برای اسیدهای چرب و صابونهای اسید چرب در روغنهای تراشکاری، همچنین در روغنهای امولسیون کننده، جهت فراهم کردن تشکیل امولسیونهای پایدار که ریز ریز نمی شوند مصرف دارد. گلیژن همچنین به عنوان یک ماده نرم کننده و نمگیر برای سریشوم حیوانی، برای ژلاتین و دکسترین و برای تولید صفحات چوب پنبه صنعتی مصرف می شود.

در بسیاری از موارد در صنایع کاربردی و لاک سازی می توان به جای گلیسیرین از گلیژن استفاده کرد. بنابراین گلیژن را می توان بجای گلیسیرین برای امولسیونها، در خمیرها و مایعات پولیش کاری، در عوامل پرداخت نهایی، در خمیرهای پوشش سطح، برای خمیرهای رنگدانه برای صنایع سرامیک، برای رنگهای نقاشها و … به کار برد.

ب- گلیکورول (اتیلن گلیکول خالص)

گلیکورول با قواعد DAB7 برای گلیسیرین از نظر عدم وجود فلزات سنگین، آهن، کلریدها و عوامل کاهنده مطابقت دارد.

گلیکورول به عنوان جانشینی برای گلیسیرین برای بسیاری کارهای عملی، هرجاکه حداکثر خلوص نیاز باشد، مصرف می شود. مصرف مونو اتیلن گلیکول در مواد غذایی و برای ساخت داروها برای مصرف درونی برای انسانها مجاز نیست.

گلیکورول ماده اولیه برای تهیه گلیکول دی نیترات (نیتروگلیکول) می باشد و این نیز برای پایین آوردن نقطه انجماد مواد منفجره به کار می رود. مواد منفجره به کار رفته با گلیکول با قواعد ایمنی مطابقت دارند.

ج- گلیکورول

برای مصرف در مبرد های الکترولیزی معمولا مونو اتیلن گلیکول بویژه خالص بکار می برند که گلیکورول EL نامیده می شود.

ضرایب ایمنی و سلامت مونو اتیلن گلیکول

مونو اتیلن گلیکول فقط کمی سمی است. مصرف مقدار زیادی از آن سبب علایم مرض مشابه مسمومیت الکلی می شود. اسید اگزالیک بدست آمده از آن به عنوان یک محصول متابولیک سبب خسارت به کلیه ها می گردد. مونو اتیلن گلیکول سبب تحریکهای پوستی واقعی نمی گردد. غشاهای مخاطی توسط مونو اتیلن گلیکول کمی تحریک شده، می سوزند. به علت فراریت کم آن مسمومیت تنفسی با آن قابل چشم پوشی است.

مشتقات گلیکول ها

گروههای مهم متعددی از مشتقات گلیکول ها وجود دارند: منواترها، دی اترها، استرها، اتراسترها، دی آلدئیدها، استالها و کتالها.

واکنش اتیلن اکسید و الکلها، باعث ایجاد مخلوطی از گلیکول مونو اترها و مونو اترهای پلی اتیلن گلیکول های سبکتر را می دهد. گلیکول اترها هم اتر هستند و هم الکل. گروههای اتر حلالیت را از طریق پیوند هیدروژنی فعال می کنند. حلال های گلیکول اتر در لاکها، لعاب رنگها، پوششهای پایه آبی و مواد رنگ آلود چوب مصرف می شوند. آنها جلا و جریان لاکها را بهبود می بخشند و دوام جلا را در طی پخت در لعاب رنگهای مصنوعی بیشتر می کنند.

کاربردهای دیگر آنها عبارتند از مصرف به عنوان حلال برای جوهرها و در صنایع الیاف، چرم، چاپ، حشره کش ها و کشنده علف های هرز، حلال ها برای چربی ها (گریسها) و دوده در مواد شیمایی بخصوصی، مواد افزودنی سوخت جت، مواد افزودنی ضد کاهش سرعت خودرو و رقیق کننده برای سیالات هیدرولیک ترمز به عنوان حلال های دو جانبه و متصل کننده. گلیکول اترها در روغن های قابل حل، به ویژه تمیز کننده های سطح سخت، و دیگر سیستمهای هیدروکربن-صابون مصرف می شوند.

گروه هیدروگسیل گلیکول اترها را می توان اتری، استری، کلره کرد، یا سایر تغییرات روی آن انجام داد. گلیکول دی اترها با روشهای اتری کردن مرسوم تهیه می شوند. روش ترجیحی، واکنش یک گلیکلات فلز قلیایی با یک آلکیل هالید می باشد. هر دو اتر های متقارن و غیر متقارن ساخته می شوند که جدا کردن آنها مسئله مشکلی می باشد.

گلیکول دی اترها رفتاری مثل اتر های ساده دارند. برای تشکیل پراکسید، آنها نسبتا بی اثر و غیر واکنش پذیرند، و به عنوان حلال های واکنش هم برای واکنش های آزمایشگاهی و هم صنعتی مفید می باشند.

منو اتیلن گلیکول به آسانی با مواد آماده واکنش مرسوم مانند اسید کلریدها، اسیدها و استرهای دیگر از طریق مبادله استری، استری می شود.

مخلوط های مونو و دی استرها معمولا در این واکنشها تشکیل می شوند. مونو یا دی استرها می توانند ترجیحاً با کنترل نسبت مولی واکنشگرها تهیه شوند.

گلیکول استرهای با وزن مولکولی پایین حلال های خوبی برای سلولز استرها و جوهرهای چاپ می باشند، و در فرآیندهای استخراج صنعتی و صنعت پوششهای محافظ بکار گرفته می شوند. استرهای اسید چرب همراه با دیگر فعال کننده های سطح، عوامل پراکنده ساز، پایدارکننده، پخش کننده، مرطوب کننده، کف کننده و معلق ساز خوبی می باشند.

مرجع مواد شیمیایی ایران

نوشته شده در: