مرجع مواد شیمیایی ایران
ایزوپروپیل الکل

ایزوپروپیل الکل


ایزوپروپیل الکل (ایزوپروپانول، ۲-پروپانول، دی متیل کاربینول) کوچک ترین عضو دسته الکل های نوع دوم است. به عنوان یکی از الکل های سبک، ایزوپروپیل الکل در مقایسه با متانول دومین محصول الکلی تجاری است. بالاترین تقاضا برای ایزوپروپانول بعد از اتانول (اتیل الکل) می تواند به این دلیل باشد که قیمت پایینی داشته و از قوانین دولتی آزاد است.  تغییر تکنولوژی نیز بر تولید نسبی این الکل ها در سال های اخیر موثر بوده است.

خواص فیزیکی

ایزوپروپیل الکل مایعی بی رنگ، فرار . قابل اشتعال است. بوی آن کمی مشابه بوی مخلوط اتانول و استون است. برخلاف اتیل الکل این الکل دارای مزه ای تلخ و غیر قابل آشامیدن است. خواص فیزیکی و شیمیایی IPA وظایف عملی هیدروکسیل نوع دوم آن را منعکس می کند. برای مثال نقطه جوش و نقطه اشتعال آن پایین تر از پروپیل الکل نرمال است، در حالی که فقط ۴ درجه سانتیگراد بالاتر از اتانول می جوشد و دارای خواص انحلال پذیری مشابه است که عامل رقابت بین این دحو محصول در بسیاری کاربردهای حلالی به شمار می آید.

خواص شیمیایی

مهمترین خاصیت ایزوپروپیل الکل داخل سازی گروه ایزو پروپوکسی یا ایزوپروپیل در مولکول های آلی دیگر است. به کارگیری ایزوپروپانول برای این منظور تقریباً ۶۰% تولید آن را جوابگو است. بیشتر محصول برای تولید مواد شیمیایی کشاورزی، دارویی، کاتالیزورهای فرآیندی و حلال ها مصرف می شود.

IPA واکنشهای شاخص یک الکل نوع دوم را پذیرا است. ایزوپروپانول می تواند هیدروژن گیری، اکسید، استری، اتری، آمین درا، هالوژن دار شود، یا به عبارت دیگر در این موضع خیلی آسان تر از الکل های نوع اول مثلاً پروپیل الکل نرمال یا اتیل الکل تغییر و تبدیل می شود. تولید آلومینیوم ایزو پروپوکسید و ایزوپروپیل هالیدهای تجاری مهم این واکنش پذیری را نشان می دهند.

موارد کاربرد

ایزوپروپیل الکل مصارف شیمیایی، حلالی و پزشکی دارد. در سال ۱۹۷۷ برای تهیه استون ۳۸% و مواد شیمیایی دیگر ۷% و پوشش ها (رنگ ها) و دیگر حلال ها ۳۰%، داروها  و فرآورده های آرایشی ۱۰%، متفرقه ۸% و صادرات ۷% موارد مصرف این الکل در امریکا برآورد شد.

ایزوپروپیل الکل به عنوان حلال

به علت توازن بین الکل، آب و مشخصات هیدروکربن مانند آن، ایزوپروپیل الکل یک حلال عالی و ارزان قیمت است که از قوانین دولتی و عوارضی که بر روی اتانول اعمال می شوند، مبرا است. سمیت پایین IPA مصرف آن را بر متانول مورد توجه قرار داده است، با وجود این که کمی از نظر قیمت بالاتر است. در نتیجه ایزوپروپانول، به عنوان یک حلال در بسیاری از تولیدات مصرفی، همچنین تولیدات و عملیات صنعتی به کار می رود، برای مثال تولید گاز و استخراج ها. ایزوپروپیل الکل برای انواع روغن ها (مواد نفتی)، صمغ ها، پارافین ها (واکس ها)، رزین ها و آلکالوئیدها حلال خوبی است.

IPA همچنین به عنوان یک حلال برای تولید فرآورده های آرایشی به مقدار زیادی به کار می رود. مثلاً برای لوسیون ها، عطرها، شامپوها، تمیزکننده های پوست، لاک های ناخن، موبرها، بوگیرها، روغن های بدن و لوسیون های پوست. در کاربردهای آرایشی، با افزودن یک ماده خوش بو بوی مشابه استون ایزوپروپیل الکل را نامحسوس می کند.

بیش از ۶۸ محصول آئروسل دارای حلال ایزوپروپانول گزارش شده است. در ترکیب بندی آئروسل از جمله اسپری های مو، پاک کننده های کف، پولیش های کفش، حشره کش ها، تمیز کننده های شیشه و پنجره، پارافین ها و جلا دهنده ها، رنگ ها، محصولات خودرو مثلاً یخ زاداهای شیشه جلو، حشره کش ها، اسپری ضد کک و کنهو ساس، تازه کننده های هوا، تورم زداها و مواد برطرف کننده چروک لباس از  ایزوپروپانول استفاده می کنند.

ایزوپروپیل الکل همچنین به عنوان یک ماده میکروب کش و ضدعفونی کننده برای مصرف در منزل، بیمارستان ها و صنعت به کار می رود. در این کاربردها دو برابر موثرتر از اتانول می باشد.

ضریب ایمنی و سلامتی (سم شناسی)

اگر چه الکل ها به صورت یک دسته، درجه پایینی از مسمومیت دارند، اما ایزوپروپیل الکل دو برابر سمی تر از اتانول است. بررسی درجه بندی شده شناخته شده ای از اثرات تنفسی ایزوپروپانول موجود در آئروسل ها در انسان وجود ندارد. مسمومیت انسانی شناخته شده بر پایه موارد نادری از بلعیدن تصادفی یا مصرف موضعی بوده است. مقدار بیش از حد مسمومیت IPA بلعیده شده، معمولاً مانند الکل مالیدنی، ممکن است ایجاد رخوت، بیهوشی کامل و یا کما نماید و سبب مرگ شود. مقدار مرگ آور برای انسان حدود ۱۶۲ میلی لیتر است. مرگ در اثر فلج سیستم عصبی مرکزی صورت می گیرد. تقریباً ۹۰-۷۰% ایزوپروپیل الکل بلعیده شده در بدن به استون اکسیده می شود، بنابراین این الکل یک سم تراکمی نیست. استون در عرض ۱۵ دقیقه در هوای بازدم ظاهر می شود. هیچ ارتباط محرزی بین غلظت ایزوپروپیل الکل خون انسان و ادارار وجود ندارد.

مصرف ایزوپروپیل الکل در کاربردهای صنعتی خطری برای سلامتی به وجود نمی آورد. اما تنفس بخار آن با غلظت بسیار بالا اثرات بی حس کننده به وجود می آورد.

مرجع مواد شیمیایی ایران

نوشته شده در: