مرجع مواد شیمیایی ایران
دی اتیلن گلیکول

دی اتیلن گلایکول


دی اتیلن گلایکول (دی اتیلن هیدروکسی، ۲،۲- دی هیدروکسی دی اتیل اتر) مایعی بی رنگ، شفاف، جاذب رطوبت، خنثی با بوی مشخص ضعیف و مزه شیرین می باشد. به هر نسبتی با آب قابل امتزاج است.

در برخی خواص، دی اتیلن گلیکول به اتیلن گلیکول شباهت دارد. نقطه انجماد آب را به همان حدودی که گلیسیرین پایین می آورد، کاهش می دهد. دی اتیلن گلیکول کمی کمتر از اتیلن گلیکول جاذب رطوبت می باشد، ولی کمتر فرار و کمی بیشتر ویسکوز است. دی اتیلن گلیکول با متانول، پروپانول ها، بوتانول ها و آمیل الکل ها قابلیت امتزاج دارد.

دی اتیلن گلیکول همچنین با متیلن کلرید، کلروفرم، اتیلن کلرید، استون و سیکلو هگزانون قابل امتزاج است و با حلال های مخلوط بر پایه استر با نقطه جوش پایین با الکل های مربوطه، مثلاً حلال E13 نیز قابلیت امتزاج دارد.

مواد زیر در دی اتیلن گلیکول غیر محلول می باشند:

هیدروکربن های آلیفاتیک (مانند دکالین)

هیدروکربن های آروماتیک (مانند بنزن، تولوئن، زایلن و تترالین)

روغن تربانتین و کربن تتراکلرید

دی اتیل اتر (به مقدار بسیار ناچیز محلول است)

قدرت حلالیت دی اتیلن گلایکول

دی اتیلن گلیکول نیترو سلولز را در خود حل می کند، اما سلولز استات، سلولز اتر، لاستیک کلره شده، پلی وینیل کلرید یا روغن های چرب را جل نمی کند. دی اتیلن گلایکول فتالات تنها ماده نرم کننده با مصرف عمومی است که با آن قابل اختلاط می باشد. در هر حال، دی اتیلن گلیکول یک حلال خوب برای بعضی رزین ها مانند رزین نرم کولرفونی (KTN)، رزین واکر P126، پلاستوپال AT و AW و همچنین بعضی درجات آلبرتول می باشد.

دی اتیلن گلایکول نیز بسیاری از رنگدانه های مصنوعی و روغن های معطر و فرار گیاهی را حل می کند. ژلاتین، سریشوم حیوانی، دکسترین و کازئین تا حدود یک سوم وزنشان در دی اتیلن گلیکول حل می شوند.

دی اتیلن گلایکول بدون آب نسبت به فلزات و نیز لاستیک بی اثر است.

کاربردهای دی اتیلن گلایکول

الف- دی گلیکول صنعتی

به علت نقطه جوش بالاتر و فشار بخار پایین تر دی گلیکول کمی کمتر از اتیلن گلیکول فرار است و نیز کمی بیشتر ویسکوز است.

بنابراین دی گلیکول صنعتی اغلب به جای گلیسیرین به عنوان یک انعطاف دهنده برای بسیاری مواد مانند: چوب پنبه، صمغ، ژلاتین، کولوفونی، کاغذ و … به کار می رود. آن را همچنین برای فرآیندهای صنعتی دیگر مثلاً در تولید مرکب های چاپ و مرکب های استامپ به کار می برند.

دی اتیلن گلایکول نقطه انجماد مخلوط های خود با آب را کمتر از اتیلن گلیکول پایین می آورد، لذا دی گلیکول صنعتی به ندرت به عنوان یک پایه برای ضدیخ به کار می رود. در هر حال، آن را برای تولید عوامل جلوگیری کننده از تیره شدن و یخ زدن به خصوص برای پنجره ها و گل خانه های شیشه ای، پنجره های فروشگاه ها و شیشه جلو ترامواها و قطارهای معلق به کار می رود.

مثل اتیلن گلیکول، دی اتیلن گلایکول به عنوان یک پایدار کننده برای امولسیون ها و به عنوان یک حلال دوطرفه برای اسیدهای چرب و صابون های اسیدهای چرب در تولید روغن های مته و همچنین روغن های امولسیون کننده به کار می رود.

خاصیت رطوبت گیری دی گلیکول صنعتی سبب می شود آن را برای کنترل رطوبت در ماسه ریخته گری مثلاً برای ریخته گری منیزیم، موردی که لازم است رطوبت موجود ماسه را در حد معینی نگاه داشت، به کار برد.

به عنوان یک الکل دو عاملی، دی گلیکول را، مانند اتیلن گلیکول و تری اتیلن گلیکول می توان در صنعت ساخت رزین به کار برد و مثل گلیسیرین به عنوان یک عامل استر کننده در این صنعت به کار می رود.

در هر حال امکان اتصال عرضی با گروه هیدروکسیل نوع سوم، مانند گلیسیرین وجود ندارد، از این رو محصولات به دست آمده از گلیکول ها نقطه جوش و نقطه ذوب پایین تری از مشتقات نظیر گلیسیرین دارند.

دی اتیلن گلایکول هم چنین به عنوان یک عامل خشک کننده برای گاز طبیعی به کار می رود. گاز طبیعی مرطوب به صورت جریان متقابل از داخل مخلوطی تقریباً ۸۵ درصدی دی گلیکول و آب عبور داده می شود، و دی گلیکول رطوبت زیادی را گرفته و می توان آن را دوباره احیا نمود.

این فرآیند را نیز می توان برای خشک کردن دیگر گازها به کار برد.

در گلیکول صنعتی دارای تنش سطحی ( ۴۴۰µN/cm ) 44 dyn/cm در ۲۵ درجه سانتی گراد می باشد و دارای گرمای ویژه (۲٫۳j/g ºC) 0.55 Ca/ g ºC در ۲۵ درجه سانتی گراد می باشد.

ب- دی گلیکول خالص

دی گلیکول خالص با قواعد حاکم بر گلیسیرین DAB7 در ارتباط با فلزات سنگین، آهن، کلریدها و عوامل کاهنده مطابقت دارد.

به علت طبیعت بی رنگ و بی بویی آن، دی گلیکول خالص به عنوان یک حلال برای روغن های اسانسی مثل روغن های لیمو، اوکالیپتوس، اسطوخودوس و همچنین عطر بادام و نیز به مقدار کم برای عطر ها به کار می رود.

دی اتیلن گلایکول خالص ویژه ای تحت نام دی گنوس برای رطوبت گیری از تنباکو از طرف هوخست عرضه شد.

دی گلیکول خالص یک ماده شروع کننده برای تولید دی اتیلن گلیکول دی نیترات (نیترو دی گلیکول) می باشد که به عنوان یک ماده خام برای مواد منفجره ایمن با قواعد ایمنی مطابقت دارد.

پ- دی جنوز (دی گنوس)

۱- کلیات: دی جنوز یک دی اتیلن گلیکول بسیار خالص (دی گلیکول) می باشد، که از اتیلن اکسید و آب ساخته شده است. یک مایع بی رنگ، بی بو و با مزه شیرین می باشد. آزمون برای عدم وجود کلریدها، سولفات ها، اگزالات ها، آمونیوم، کلسیم، آهن، ترکیبات فلزی سنگین و عوامل کاهنده با قواعد DAB7 برای گلیسیرین مطابقت دارد. مقدار اتیلن گلیکول در آن کمتر از ۰٫۱ درصد می باشد.

۲- داروشناسی: بررسی های متعدد ثابت کرده اند که دی اتیلن گلیکول برای سلامتی به عنوان یک عامل رطوبت گیر برای تنباکو بی ضرر می باشد.

ایمنی و خطرات

سمیت دی اتیلن گلایکول از اتیلن گلیکول کمتر است. مصرف مقادیر زیاد آن همان مسمومیت های اتانول را سبب می شود. این ماده به پوست آسیب نمی رساند اما پرده های مخاط را به صورت جزئی حساس می نماید. به علت فشار بخار کم، مسمومیت در اثر استنشاق قابل صرفنطر می باشد.

آزمون روی حیوانات نشان داده است که دی اتیلن گلیکول نسبتاً بی ضرر می باشد.

مرجع مواد شیمیایی ایران

 

نوشته شده در: