مرجع مواد شیمیایی ایران
بوتیل الکل

بوتیل الکل


بوتیل الکل (بوتانول ، بوتانول نرمال) مایعی بی رنگ، خنثی با بوی ملایم الکلی می باشد. بوتیل الکل عملاً با تمام نسبت ها با حلال های آلی امتزاج پذیر است. بوتیل الکل بیشتر از ۱۹/۷% وزنی آب را در ۲۰ درجه سانتی گراد حل نمی کند. آب در این دما ۷/۴% وزنی از بوتانول را حل می کند. بوتانول با آب یک آزئوتروپ تشکیل می دهد، که دارای ۳۸% آب است و در دمای ۹۲/۴ درجه سانتی گراد می جوشد.

قدرت حلالیت بوتیل الکل

بوتیل الکل حلال خوبی برای چربی ها، روغن ها، انعطاف دهنده ها و اکثر رزین های طبیعی، برای اتیل سلولز و انواع مووتیال B (پلی وینیل بوتیرال ها)، برای رزین های بر پایه آلدهیدها، کتون ها و فنول، برای رزین های اوره فرمالدهید و ملامین فرمالدهید و برای اورزین B (رزین های کاربامات)، می باشد.

بوتیل الکل مواد ذیل را حل نمی کند:

دامار، لاستیک، لاستیک کلره، بنزیل سلولز، نیتروسلولز، موویلیت (پلی وینیل استاتپلی ایزوبوتیلن، پلی استایرن، پلی وینیل کلرید، رزین های ایندن، آلکید اصلاح شده، مالئیک و کومارون، مانیلاکوپال، سلولز استات، پلی وینیل کاربازول، پلی وینیل فورمال و پلی اکریلات ها یا حل نمی شوند یا صرفاً متورم می شوند.

وقتی بوتیل الکل با حلال های دیگر مخلوط شود، اغلب به طور قابل ملاحظه ای قدرت حلالی آن ها (مخلوط) و ظرفیت رقیق سازی افزایش می یابد. اگر چه بوتیل الکل ، نیتروسلولز قابل حل در اتر را حل نمی کند، ولی آن به عنوان یک رقیق کننده یا “حلال پنهانی” همراه تولوئن، هیدروکربن ها و اتانول در تولید لاک های نیتروسلوز به مقدار زیادی به کار می رود. در آزمون Kauri-Butanol به عنوان یک ماده استاندارد، برای تعیین قدرت حل کنندگی سایر حلال ها به کار می رود. (ASTMD1133)

موارد کاربرد بوتیل الکل

مقادیر کمی بوتانول (حدود ۱۵-۳%) از تیرگی لایه های لاکی موقع خشک شدن جلوگیری می کند. این عیب به خصوص در رطوبت های نسبی بالا موقعی صورت می گیرد، که مقدار رقیق کننده ها یا حلال های بسیار فرار موجود خیلی زیاد باشند. چنین مقادیر کمی هم چنین خواص جاری شدن را بهبود بخشیده و به عنوان یک حلال واسطه برای اجزا مجزای لاک عمل می کنند. این خواص بوتیل الکل را برای لاک های نیتروسلولز، سلولز اتری و لاک های ترکیبی یک ماده افزودنی تقریباً ضروری ساخته است.

چون بوتیل الکل نسبتاً آهسته تبخیر می شود، مقدار بوتیل الکل اضافه شده باید همیشه طوری تنظیم شود که با شرایط فرآیند بعدی مطابقت نماید. مقادیر کم بوتانول لاک های آلکید و لاک های روغن خشک شونده را شل می کند، به طوری که آن ها را می توان آسان تر با قلم مو به کار برد. خواص روانی و جریان لاک ها را نیز بهبود می بخشد.

بوتیل الکل در ساخت لاک های بر پایه سلولز استو بوتیرات یا شلاک مصرف می شود، هم چنین در فرمول بندی لاک های سخت شونده با اسید یا لاک های کوره ای با دمای کم بر پایه محصولات تراکمی فرمالدهید با اوره، ملامین یا فنول مصرف دارد. در این جا بوتیل الکل نقش یک حلال را دارد و برای تنظیم ویسکوزیته مصرف می شود.

مقدار بوتیل الکل اضافه شده را به آسانی می توان مطابق شرایط فرآیند ویژه تنظیم کرد، قابلیت مصرف با قلم مو را می توان دقیقاً با تغییر مقدار بوتیل الکل تغییر داد. حتی افزودن مقادیر بسیار کم بوتیل الکل به لاک های بر پایه رزین های قابل حل در اتانول ازچسبناک شدن جلوگیری می کند. بوتیل الکل در لاک های وینیل کلرید- کوپلیمر نقش یک رقیق کننده را دارد. مواد خام لاکی متعددی و واسطه ها در محلول بوتانول عرضه می شوند.

بوتیل الکل به علت این که فقط قسمتی با آب امتزاج پذیر است به عنوان یک عامل استخراج مصرف می شود. مصارف شناخته شده آن عبارتند از: استخراج نمک های فلزی از محلول های آبی، پکتین ها از آماده سازی میوه، ۶-آمینو پنیسیلانیک اسید از خیسانده های آبی و بازیابی استخراجی دی آمین ها در ساخت پلی آمیدها. بوتانول در کروماتوگرافی لایه نازک و کاغذی به عنوان یک حلال ظهور استفاده می شود.

مصارف دیگر بوتیل الکل از جمله کاربرد آن به عنوان یک عامل ضدکف در صنعت کاغذ و صنعت کاربردی به عنوان یک عامل کنترل برای پنبه کولودیون و به عنوان یک جز حلال در حلال های مخلوط شده می باشد.

بوتانول در صنایع پلاستیک و پارچه به عنوان یک حمام انعقاد (دلمه شدن) برای نخ ریسی کردن الیاف های آکریلیک، به عنوان یک حلال شستشو در تهیه کاتالیزورها برای پلیمریزه کردن اتیلن در فشار پایین، به عنوان یک دربردارنده در رنگی کردن پلی وینیل الکل و در دیسپرسیون های آهارزنی پارچه برای الیاف های نایلون مصرف می شود.

قسمتی از بوتیل الکل تهیه شده به میزان صنعتی به استرها تبدیل می شود و از آن ها نیز باید اساساً بوتیل استر استیک اسید، بوتیریک اسید، والریک اسید، گلی کولیک اسید و لاکتیک اسید را ذکر کرد.

این استرها یک قدرت حلالی عالی برای بسیاری از مواد که بوتانول آن ها را حل نمی کند، دارند. مثلاً لاستیک کلره، یا پلی استایرن- استرها را می توان تا ۲۰% در بوتانول رقیق کرد بدون این که کیفیت آن ها تغییر کند. استرهای بوتانول با یک اسید کربوکسیلیک چند عاملی، مثلاً فتالیک اسید به عنوان پلاستی سایزرها (نرم کننده ها) برای پلی وینیل الکل مصرف می شوند.

ایمنی و خطرات

استنشاق بخارات بوتیل الکل سبب سوزش پرده های مخاطی می شود و در غلظت های بالاتر بوتیل الکل به عنوان نارکوتیک عمل می کند. بوی ملایم آن سبب نمی شود که پیش اخطارهای ایمنی معمول را در کار حمل ونقل و دست زدن به حلال ها نادیده بگیریم.

مرجع مواد شیمیایی ایران

نوشته شده در: